Hesab-faktura satıcının alıcıya təqdim etdiyi malların və ya xidmətlərin siyahısını, miqdarını, qiymətini və ödənilməli olan ümumi məbləği əks etdirən sənəddir. Sadə dillə desək, hesab-faktura ödəniş tələbidir: o, alıcıya nə üçün, nə qədər və hansı şərtlərlə ödəniş etməli olduğunu bildirir.
Bu bələdçidə hesab-fakturanın nə olduğunu, hansı məlumatları özündə saxladığını, Azərbaycanda qaimə-faktura ilə fərqini və onu necə düzgün tərtib etməyi izah edirik. Müqavilə anlayışı ilə tanış olmaq üçün Müqavilə nədir bələdçimizə baxa bilərsiniz.
Hesab-faktura nədir?
Hesab-faktura kommersiya münasibətlərində istifadə olunan uçot və ödəniş sənədidir. O, çatdırılan mal və ya göstərilən xidmət qarşılığında alıcıdan ödənişin tələb edilməsini rəsmiləşdirir. Hesab-faktura həm mühasibat uçotu baxımından, həm də tərəflər arasında qarşılıqlı hesablaşmaların sənədləşdirilməsi üçün əhəmiyyət daşıyır.
Hesab-fakturanın əsas funksiyaları:
- Ödəniş tələbini rəsmi şəkildə sənədləşdirir
- Mal və xidmətlərin qiymətini və ümumi məbləği göstərir
- Tərəflər arasında hesablaşmaların uçotunu asanlaşdırır
- Mübahisə zamanı sübut sənədi kimi istifadə oluna bilər
Hesab-fakturada hansı məlumatlar olmalıdır?
Düzgün tərtib edilmiş hesab-faktura aşağıdakı əsas rekvizitləri özündə saxlamalıdır:
- Tərəflər - satıcının və alıcının adı (fiziki və ya hüquqi şəxs), VÖEN və əlaqə məlumatları
- Sənəd nömrəsi və tarixi - hesab-fakturanın unikal nömrəsi və tərtib edildiyi tarix
- Mal və ya xidmətin təsviri - hər bir mövqenin adı və qısa izahı
- Miqdar və ölçü vahidi - məsələn, ədəd, kq, saat və ya xidmət sayı
- Vahid qiymət - bir vahid mal və ya xidmətin dəyəri
- ƏDV (Əlavə Dəyər Vergisi) - tətbiq olunursa, ayrıca sətir kimi göstərilir (Azərbaycanda standart dərəcə 18%-dir)
- Ümumi məbləğ - ƏDV daxil ödənilməli olan yekun məbləğ
- Ödəniş şərtləri - ödəniş müddəti, bank rekvizitləri və ödəniş üsulu
Hesab-faktura və qaimə-faktura fərqi
Azərbaycanda iki oxşar anlayış çox vaxt qarışdırılır: hesab-faktura və qaimə-faktura. Onların rolu fərqlidir:
- Hesab-faktura kommersiya sənədidir. O, ödəniş tələbini ifadə edir və tərəflər arasında hesablaşma üçün əsas yaradır. Hesab-faktura özlüyündə rəsmi vergi sənədi deyil.
- Elektron qaimə-faktura isə rəsmi vergi sənədidir. O, malların hərəkətini (mədaxil və məxaric), işlərin görülməsini və xidmətlərin göstərilməsini təsdiq edir. Qaimə-faktura Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi (o cümlədən 71-1-ci və 176-cı maddələr) və Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarları ilə tənzimlənir.
Praktikada satıcı əvvəlcə alıcıya hesab-faktura (ödəniş üçün hesab) təqdim edir, malın və ya xidmətin faktiki verilməsi zamanı isə vergi qanunvericiliyinin tələb etdiyi hallarda elektron qaimə-faktura tərtib edir.
Elektron qaimə-faktura sistemi
Azərbaycanda vergi ödəyiciləri mal təqdim etdikdə, iş gördükdə və ya xidmət göstərdikdə elektron qaimə-faktura Dövlət Vergi Xidmətinin internet vergi idarəsi vasitəsilə rəsmiləşdirilir. Elektron qaimə-faktura ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi baxımından mühüm rol oynayır, çünki alıcı yalnız rəsmi sənəd əsasında ödədiyi ƏDV-ni əvəzləşdirə bilər.
Kommersiya hesab-fakturası isə tərəflər arasında sərbəst formada tərtib edilə bilər. e-muqavilə.az platformasında hesab-faktura sənədini asanlıqla hazırlaya, elektron imza ilə təsdiqləyə və qarşı tərəfə göndərə bilərsiniz.
Hesab-faktura nə vaxt istifadə olunur?
Hesab-faktura aşağıdakı hallarda tərtib edilir:
- Mal satışı və ya xidmət göstərilməsi qarşılığında ödəniş tələb edildikdə
- Müqavilə üzrə mərhələli ödənişlərin sənədləşdirilməsində
- Avans ödənişinin rəsmiləşdirilməsində
- Təkrarlanan (abunə) xidmətlərin aylıq hesablanmasında
Hesab-faktura necə tərtib edilir: addım-addım
- Tərəfləri müəyyən edin - satıcı və alıcının rekvizitlərini (ad, VÖEN, ünvan) daxil edin
- Sənəd nömrəsi və tarix qeyd edin - unikal nömrə uçotu asanlaşdırır
- Mövqeləri sadalayın - hər mal və ya xidmətin adı, miqdarı və vahid qiyməti
- ƏDV-ni hesablayın - tətbiq olunursa, vergini ayrıca göstərin
- Ümumi məbləği yekunlaşdırın - ƏDV daxil ödənilməli məbləğ
- Ödəniş şərtlərini yazın - müddət, bank rekvizitləri və ödəniş üsulu
- Təsdiqləyin və göndərin - sənədi imzalayıb alıcıya təqdim edin
Tez-tez verilən suallar
Hesab-faktura ilə qaimə-faktura eyni sənəddirmi?
Xeyr. Hesab-faktura ödəniş tələbini ifadə edən kommersiya sənədidir. Elektron qaimə-faktura isə malların və xidmətlərin hərəkətini təsdiq edən rəsmi vergi sənədidir və Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir.
Hesab-fakturada ƏDV mütləq göstərilməlidirmi?
ƏDV yalnız satıcı ƏDV ödəyicisi olduqda və əməliyyat ƏDV-yə cəlb olunduqda göstərilir. Azərbaycanda standart ƏDV dərəcəsi 18%-dir. ƏDV ödəyicisi olmayan şəxslər hesab-fakturada bu vergini əks etdirmirlər.
Elektron hesab-faktura kağız sənədlə eyni qüvvəyə malikdirmi?
Bəli. Möhkəmləndirilmiş elektron imza ilə imzalanmış hesab-faktura kağız üzərindəki imzalı sənədlə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir.
