Xidmət müqaviləsi Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə əsasən icraçının sifarişçinin tapşırığı ilə müəyyən xidmətləri (fəaliyyəti) göstərməyi, sifarişçinin isə əvəzində razılaşdırılmış xidmət haqqını ödəməyi öhdəsinə götürdüyü razılaşmadır. Bu müqavilə növü konsaltinq, təmir, tədris, tibbi, rabitə, audit və digər sahələrdə geniş tətbiq olunur.
Bu bələdçidə xidmət müqaviləsinin tərəflərini, məcburi şərtlərini, podrat müqaviləsi ilə fərqini, xidmət haqqının müəyyən edilməsini və elektron formada rəsmiləşdirilməsini ətraflı izah edirik. Müqavilə hazırlamağın ümumi prinsipləri üçün Müqavilə necə hazırlanır bələdçisinə baxa bilərsiniz.
Xidmət müqaviləsinin tərifi
Xidmət müqaviləsi əvəzli, ikitərəfli və konsensual müqavilədir. Onun mahiyyəti odur ki, icraçı maddi nəticə (əşya) deyil, məhz fəaliyyətin özünü, yəni xidmətin göstərilməsini öhdəsinə götürür. Xidmətin nəticəsi çox vaxt maddi formada təzahür etmir və prosesin özü ilə birlikdə istehlak olunur (məsələn, məsləhət, tədris və ya tibbi müayinə).
Xidmət müqaviləsinin hüquqi əsasları Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi və sahə üzrə xüsusi normativ aktlarla (tibbi, tədris, rabitə xidmətləri haqqında qanunvericilik) tənzimlənir. Ümumi müqavilə anlayışı üçün Müqavilə nədir bələdçimizə baxın.
Xidmət və podrat müqaviləsinin fərqi
Xidmət müqaviləsi öz hüquqi təbiətinə görə podrat müqaviləsinə yaxındır və bir çox hallarda podrata dair qaydalar xidmət müqaviləsinə də tətbiq olunur. Lakin aralarında mühüm fərq var:
- Podrat müqaviləsində podratçı konkret maddi nəticəni (tikilmiş bina, hazırlanmış əşya, təmir edilmiş obyekt) yaratmağı və onu sifarişçiyə təhvil verməyi öhdəsinə götürür. Nəticə əsas dəyər daşıyır.
- Xidmət müqaviləsində icraçı əsasən fəaliyyətin özünü göstərməyi öhdəsinə götürür. Nəticə çox zaman maddi deyil və zəmanət verilə bilməyən (məsələn, məsləhət və ya tədrisin nəticəsi) ola bilər.
Praktikada bu fərq məsuliyyətin həcminə təsir edir: podratda təhvil verilmiş nəticənin keyfiyyəti, xidmətdə isə əsasən fəaliyyətin lazımi peşəkarlıqla və vaxtında yerinə yetirilməsi qiymətləndirilir.
Tərəflər
Xidmət müqaviləsində iki əsas tərəf var:
- Sifarişçi - xidmətə ehtiyacı olan və onun müqabilində xidmət haqqı ödəyən tərəf. Fiziki və ya hüquqi şəxs ola bilər.
- İcraçı (xidmət göstərən) - xidməti göstərməyi öhdəsinə götürən tərəf. Bir çox hallarda müvafiq sahədə fəaliyyət üçün lisenziya və ya peşəkar ixtisas tələb olunur.
Hər iki tərəf hüquq qabiliyyətli olmalıdır. Bəzi xidmət növlərində (tibbi, hüquqi, audit) icraçının müvafiq icazə və ya lisenziyaya malik olması müqavilənin etibarlılığı üçün şərtdir.
Müqavilənin predmeti
Xidmət müqaviləsinin predmeti göstəriləcək xidmətin növüdür. Ən çox rast gəlinən sahələr:
- Konsaltinq, hüquqi və mühasibat xidmətləri
- Rabitə, internet və informasiya xidmətləri
- Tibbi və sağlamlıq xidmətləri
- Tədris, təlim və kouçinq xidmətləri
- Təmizlik, təmir və texniki xidmət
- Reklam, marketinq və dizayn xidmətləri
- Audit, ekspertiza və qiymətləndirmə
Predmet müqavilədə konkret və müəyyən edilə bilən şəkildə təsvir olunmalıdır: hansı xidmətin, hansı həcmdə və hansı standartlara uyğun göstəriləcəyi aydın yazılmalıdır.
Məcburi şərtlər
Xidmət müqaviləsində mütləq olmalı olan şərtlər:
- Predmet - xidmətin növü, həcmi, keyfiyyət tələbləri və gözlənilən nəticə
- Müddət - xidmətin başlama və bitmə tarixi və ya mərhələləri
- Xidmət haqqı - məbləğ (rəqəm və yazı ilə), valyuta, ƏDV-nin daxil olub olmaması
- Ödəniş qaydası - avans, mərhələli və ya yekun ödəniş, ödəniş üsulu və tarixi
- Tərəflərin hüquq və vəzifələri - icraçının peşəkarlıq öhdəliyi, sifarişçinin məlumat və şərait təmin etməsi
- Xidmətin qəbulu - təhvil-təslim və ya xidmətin göstərilməsi aktının tərtibi
- Məsuliyyət - öhdəliklərin pozulmasına görə sanksiyalar, peniya və zərərin ödənilməsi
- Konfidensiallıq - kommersiya sirri və şəxsi məlumatların qorunması (lazım olduqda)
- Xitam əsasları - müqavilədən birtərəfli imtina və ləğvetmə qaydası
Xidmətin göstərilməsi faktını rəsmiləşdirmək üçün adətən təhvil-təslim (xidmət) aktı tərtib edilir və bu akt əsasında ödəniş həyata keçirilir.
Xidmət haqqı və ödəniş qaydası
Xidmət haqqı tərəflər arasında sərbəst razılaşma ilə müəyyən edilir. Müqavilədə haqqın hesablanma üsulu dəqiq göstərilməlidir:
- Sabit (yekun) məbləğ - bütün xidmət üçün vahid haqq
- Saat və ya iş həcmi əsasında - məsələn, saatlıq tarif
- Mərhələli ödəniş - hər tamamlanmış mərhələ üçün ayrıca
- Abunə (dövri) haqq - davamlı xidmətlər üçün aylıq və ya illik
Müqavilədə ödəniş üsulu (nağd, bank köçürməsi, kart), ödəniş tarixi, ƏDV-nin daxil olub olmaması və gecikmə cəzaları aydın qeyd edilməlidir. Davamlı xidmətlərdə haqq üçün hesab-faktura təqdim edilməsi qaydası da göstərilə bilər.
Tərəflərin hüquq və vəzifələri
İcraçının vəzifələri
- Xidməti razılaşdırılmış həcmdə, müddətdə və lazımi peşəkarlıqla göstərmək
- Xidməti şəxsən göstərmək (müqavilədə başqa cür nəzərdə tutulmayıbsa)
- Sifarişçinin qanuni göstərişlərinə əməl etmək
- Konfidensial məlumatları qorumaq
Sifarişçinin vəzifələri
- Xidmət haqqını razılaşdırılmış qaydada və vaxtda ödəmək
- İcraçıya xidmətin göstərilməsi üçün lazımi məlumat və şəraiti təmin etmək
- Göstərilmiş xidməti qəbul etmək və zəruri hallarda aktı imzalamaq
Müqavilənin forması və rəsmiləşdirilməsi
Xidmət müqaviləsi bir qayda olaraq sadə yazılı formada bağlanır. Tərəflərdən biri hüquqi şəxs olduqda və ya xidmət haqqı əhəmiyyətli olduqda yazılı forma mütləqdir. Əksər xidmət müqavilələri üçün notarial təsdiq tələb olunmur.
Elektron forma
Möhkəmləndirilmiş elektron imza ilə imzalanmış xidmət müqaviləsi kağız müqavilə ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Bu, gediş-gəliş və çap xərci olmadan müqaviləni tez rəsmiləşdirməyə imkan verir. Daha ətraflı: elektron imza nədir.
Xidmət müqaviləsi necə hazırlanır: addım-addım
- Xidmətin predmetini dəqiqləşdirin - hansı xidmət, hansı həcmdə və hansı keyfiyyət standartında göstəriləcək
- Tərəfləri identifikasiya edin - şəxsiyyət sənədləri, VÖEN, FİN, lazım olduqda lisenziya
- Xidmət haqqı və ödəniş qaydasını razılaşdırın
- Müqavilə şablonu seçin - və ya hüquqi cəhətdən yoxlanmış şablonumuzu istifadə edin
- Bütün məcburi şərtləri doldurun - müddət, məsuliyyət, konfidensiallıq
- Sənədi yoxlayın - mətndə səhv və ya boşluq olmadığına əmin olun
- İmzalayın - elektron imza və ya əl ilə
- Xidmət aktını rəsmiləşdirin - xidmət göstərildikdən sonra təhvil-təslim aktı əsasında ödənişi tamamlayın
Tez-tez verilən suallar
Xidmət müqaviləsi ilə podrat müqaviləsi eynidirmi?
Xeyr. Podrat müqaviləsində konkret maddi nəticənin (əşyanın, obyektin) yaradılıb təhvil verilməsi əsasdır, xidmət müqaviləsində isə əsasən fəaliyyətin özü, yəni xidmətin göstərilməsi öhdəsi götürülür. Bununla belə, podrata dair bir sıra qaydalar xidmət müqaviləsinə də tətbiq oluna bilər.
Xidmət müqaviləsi notarial təsdiq tələb edirmi?
Əksər hallarda xeyr. Xidmət müqaviləsi sadə yazılı və ya elektron formada bağlana bilər. Notarial təsdiq yalnız qanunla ayrıca nəzərdə tutulmuş xüsusi hallarda tələb olunur.
Xidmət göstərildikdən sonra ödəniş edilmədikdə nə etmək olar?
İcraçı müqavilədə nəzərdə tutulmuş sanksiyaları (peniya, cərimə) tələb edə və ya məhkəmə qaydasında xidmət haqqının alınmasını tələb edə bilər. Xidmət aktı bu halda əsas sübut rolunu oynayır.
Onlayn bağlanan xidmət müqaviləsi hüquqi qüvvəyə malikdirmi?
Bəli. Möhkəmləndirilmiş elektron imza ilə imzalanmış xidmət müqaviləsi tam hüquqi qüvvəyə malikdir və məhkəmədə sübut kimi qəbul edilir.
Sifarişçi müqaviləni vaxtından əvvəl ləğv edə bilərmi?
Bəli. Xidmət müqaviləsində tərəflərə müqavilədən birtərəfli imtina hüququ tanına bilər. Bu zaman imtina edən tərəf, bir qayda olaraq, digər tərəfin faktiki çəkdiyi xərcləri ödəməlidir. Konkret şərtlər müqavilədə göstərilməlidir.
