Müqavilə hazırlanması nəzərdən qaçırılmaması lazım olan bir neçə vacib addımdan ibarətdir. Düzgün tərtib edilmiş müqavilə tərəflərin hüquqlarını qoruyur, mübahisələri azaldır və hüquqi qüvvə baxımından etibarlı olur. Bu bələdçidə müqavilə tərtib edərkən addım-addım nə etməli olduğunuzu izah edirik.
Müqavilə anlayışı və əsasları ilə tanış olmaq üçün Müqavilə nədir bələdçimizə baxa bilərsiniz.
Addım 1. Hazırlıq mərhələsi
Hər müqavilədən əvvəl hazırlıq mərhələsi olmalıdır. Bu mərhələdə tərəflər müqavilənin məqsədini, əsas şərtlərini və qarşılıqlı gözləntiləri müzakirə edir.
- Müqavilə bağlamaq lazım olan ehtiyacı dəqiqləşdirin
- Hansı müqavilə növünün uyğun olduğunu seçin
- Tərəfin hüquqi statusunu yoxlayın (vətəndaş, fərdi sahibkar, hüquqi şəxs)
- Qanunvericilik tələblərini araşdırın
- Lazım olan sənədləri toplayın (FİN, VÖEN, etibarnamə və s.)
Addım 2. Tərəfləri müəyyənləşdirin
Müqavilədə hər iki tərəfin tam və dəqiq identifikasiya məlumatları olmalıdır. Səhv və ya natamam məlumat müqavilənin etibarsız sayılmasına səbəb ola bilər.
Fiziki şəxs üçün
- Ad, soyad, ata adı
- Şəxsiyyət vəsiqəsinin seriya və nömrəsi
- FİN (Fərdi İdentifikasiya Nömrəsi)
- Doğum tarixi
- Qeydiyyat və faktiki yaşayış ünvanı
- Telefon nömrəsi və e-poçt
Hüquqi şəxs üçün
- Tam rəsmi adı
- VÖEN (Vergi Ödəyicisinin Eyniləşdirmə Nömrəsi)
- Hüquqi və faktiki ünvan
- İmzalayan şəxsin vəzifəsi və adı
- Səlahiyyət əsası (nizamnamə, etibarnamə, qərar)
- Bank rekvizitləri
Addım 3. Predmeti və əsas şərtləri müəyyənləşdirin
Müqavilənin predmeti onun ən vacib şərti hesab olunur. Predmet konkret, müəyyən edilə bilən və qanuna uyğun olmalıdır.
Predmet aşağıdakı kimi formalaşdırıla bilər:
- Alqı-satqıda - satılan əşya, miqdarı, keyfiyyəti
- İcarədə - icarəyə verilən əmlakın təsviri, ünvanı və xüsusiyyətləri
- Xidmət müqaviləsində - göstəriləcək xidmətin növü, həcmi və keyfiyyəti
Addım 4. Qiymət və ödəniş şərtləri
Əvəzli müqavilələrdə qiymət və ödəniş şərtləri aydın şəkildə yazılmalıdır:
- Ümumi məbləğ (rəqəmlə və yazı ilə)
- Valyuta (manat, dolar və s.)
- ƏDV daxildirmi və ya əlavə hesablanır
- Ödəniş qrafiki (avans, hissə-hissə, son ödəniş)
- Ödəniş üsulu (nağd, bank köçürməsi, kart)
- Gecikmə cəzaları və faizlər
Addım 5. Hüquq və vəzifələri tənzimləyin
Hər iki tərəfin hüquq və vəzifələri ətraflı və ardıcıl şəkildə yazılmalıdır. Bu hissə müqavilənin əsasını təşkil edir və mübahisələrin həllində istinad nöqtəsidir.
Praktikada belə formalaşdırılır:
- 1-ci tərəfin hüquqları və vəzifələri ayrıca bənddə
- 2-ci tərəfin hüquqları və vəzifələri ayrıca bənddə
- Hər vəzifənin icra müddəti
- İcra qaydası və standartları
Addım 6. Müqavilənin müddəti və xitam əsasları
Müqavilədə dəqiq müddət olmalıdır:
- Qüvvəyə minmə tarixi
- Müqavilənin müddəti (konkret tarix və ya hadisə)
- Avtomatik uzadılma şərtləri (əgər varsa)
- Birtərəfli xitam əsasları və bildirmə müddəti
Addım 7. Məsuliyyət şərtlərini yazın
Müqavilə öhdəliklərinin pozulmasına görə tətbiq olunacaq sanksiyaları aydın formalaşdırın:
- Dəbbə pulu (peniya) - gecikmiş ödəniş üçün
- Cərimə - şərtlərin pozulması üçün
- Ziyanın əvəzinin ödənilməsi
- Müqavilədən imtina hüququ
- Fors-major halları və onların hüquqi nəticəsi
Addım 8. Mübahisələrin həlli
Hər müqavilədə mübahisələrin həll qaydası nəzərdə tutulmalıdır. Adətən belə formalaşır:
- İlkin danışıqlar və yazılı pretenziya prosedurası
- Pretenziyaya cavab müddəti (adətən 15-30 gün)
- Hansı məhkəmə yurisdiksiyasının seçilməsi
- Münsiflər məhkəməsi (arbitraj) seçimi (varsa)
Addım 9. İmzalama və qüvvəyə minmə
Müqavilənin son hissəsi imzalama bölməsidir:
- Tərəflərin tam adı və rekvizitləri
- İmza üçün yer
- İmza tarixi
- Möhür (hüquqi şəxslər üçün)
e-muqavilə.az platformasında imzalama ASAN İmza və ya SİMA İmza vasitəsilə həyata keçirilir. Bu, kağız müqavilə ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Daha ətraflı: elektron imza bələdçisi.
Tipik səhvlər və onlardan necə qaçınmaq
Müqavilə hazırlayarkən ən çox edilən səhvlər:
- Predmetin qeyri-müəyyən təsviri- "müəyyən mal" əvəzinə konkret marka, model, miqdar göstərin
- Müddətlərin yazılmaması - hər öhdəliyin icra müddətini dəqiq qeyd edin
- Sanksiyaların olmaması - öhdəlik pozulduqda nə baş verəcəyi yazılmalıdır
- Səlahiyyət əsasının yoxlanmaması - imzalayan şəxsin müqavilə bağlamaq səlahiyyəti olduğuna əmin olun
- Şifahi razılaşmaların yazılı edilməməsi - bütün vacib şərtlər mətndə olmalıdır
- Qanunvericiliyə uyğunsuzluq - məsələn, əmək haqqının minimum əmək haqqından az olması
Müqaviləni elektron formada necə hazırlayım?
e-muqavilə.az platformasında müqavilə hazırlamaq aşağıdakı kimidir:
- Hesabınıza daxil olun
- Hazır şablon seçin və ya yeni müqavilə yaradın
- Tərəflərin məlumatlarını və müqavilənin şərtlərini doldurun
- Qarşı tərəfin e-poçtunu daxil edin və imzalama dəvəti göndərin
- Hər iki tərəf elektron imza ilə imzalayır
- İmzalanmış müqavilə avtomatik olaraq sizin elektron arxivinizdə saxlanılır
Proses bir neçə dəqiqədə tamamlanır və müqavilə dərhal hüquqi qüvvəyə minir.